Eeuwenoude archief Abdij van Berne nu online beschikbaar

woensdag, 12 juni 2019 21:54

Geestelijke en materiële activiteiten van de Norbertijnen van Berne laten veel sporen na in de vorm van archieven en handschriften

Vanmiddag vond er in de Abdij van Berne een symposium plaats over de oude
archieven van de Abdij van Berne.

 

In 2016 kreeg het BHIC via het programma Metamorfoze de mogelijkheid
waardevol historisch geschreven erfgoed van de Abdij van Berne materieel te
laten verzorgen. Aansluitend kon het gedigitaliseerd worden zodat het niet
meer fysiek geraadpleegd hoeft te worden. Inmiddels is alles gedigitaliseerd.
Om dit heugelijke feit te vieren gaf Berne vanmiddag de aftrap van het
online gaan van dit eeuwenoude archief. De archieven zijn nu bij ons op
de site in te zien via:www.bhic.nl/abdijvanberne.

 

Dit eeuwenoude archief van landelijke betekenis bestaat uit drie onderdelen:

  • Het oude archief van de abdij 1134-1857
  • De archieven van de sociale werkers 1890-1940
  • De handschriftencollectie 1400-1900

De Abdij van Berne in Heeswijk kent een eeuwenlange geschiedenis,
die echter niet in dat dorp begint. De wortels van dit norbertijnenconvent
liggen in het gehucht Bern ten noordoosten van Heusden, tegenwoordig
gemeente Zaltbommel. Daar stelden heer Fulco van Berne en zijn vrouw
Bescela van Someren hun kasteel ter beschikking voor een klooster.
In 1134 kwamen er de eerste norbertijnen aan vanuit het toen vijf jaar
oude klooster Mariënweerd bij Beesd. Bern lag in het graafschap Holland
en viel onder de bisschop van Utrecht.

 


Een zogenaamde ‘confessionale’ uit circa 1550.
Een van de abten van de abdij, Otto van Boetselaer,
kreeg samen met enkele andere personen het recht zelf
een geschikte biechtvader (confessor)
te kiezen die volmacht had om speciale zonden te vergeven of
andere voorrechten kreeg.

 

Het oorlogsgeweld in de Tachtigjarige Oorlog verdreef de kloosterlingen
rond 1580 naar ’s-Hertogenbosch. Toen die stad in 1629 viel, mochten ze
van de Staatse regering nog enkele jaren in hun versterkte huis in Heeswijk
bij de pastoor inwonen, maar korte tijd later moesten ze de wijk nemen
naar het buitenland. Tot aan de Franse tijd woonden ze in Vilvoorde bij
Brussel. Daarna mochten ze terugkeren naar het noorden.

 

In die eeuwen van ballingschap waren de norbertijnen echter niet helemaal
van de Brabantse kaart geveegd. Al eeuwenlang leverden ze pastoors voor
een groot aantal parochies: Berlicum vanaf 1240, Heeswijk vanaf 1284,
Engelen, Vlijmen, Hedikhuizen en Oudheusden vanaf 1285, Bokhoven vanaf
1369 en Lithoijen vanaf 1613. Op deze pastorieën konden de norbertijnen
quasi-ongezien voortleven. Nog steeds zijn norbertijnen hier actief in de
zielzorg, een van de kenmerken van de orde.

 


De stichtingsoorkonde van de Abdij van Berne uit 1134 met
opgedrukt zegel van de bisschop van Utrecht.
De abdij van Bern werd gesticht in het plaatsje Bern ten noordoosten
van Heusden en lag toen in
het bisdom Utrecht en het graafschap Holland.

 

Van aanvang af kregen ze schenkingen om in hun materiële behoeften
te voorzien. Dat waren voornamelijk gronden, boerderijen, tienden,
cijnzen en pachten. Op afstand beheerden zogenaamde proosten en
uithofmeesters namens de abdij grote goederencomplexen, zoals in
Maarsbergen, bij Altforst in het Land van Maas en Waal, in het nu
verdwenen dorp Honswijk bij Woudrichem, in Gaal en Mun tussen
Schaijk en Heesch, in Bernhese in Heeswijk en Dinther, en in Babyloniënbroek.

 

In 1857 konden de norbertijnen van Berne – want zo bleven ze zich
noemen – na drie eeuwen weer een echt convent vormen.
van hun pastorale werkzaamheden namen ze in het begin van de
twintigste eeuw ook maatschappelijke taken op zich in het onderwijs
en de organisatie van katholieke werkgevers en werknemers.
Voormannen daarvan waren ‘de sociale werkers’ Gerlacus van den
Elsen (1853-1925), Pius van Aken (1876-1938), Johan Nouwens
(1875-1968) en Julius van Beurden (1878-1945). Hun activiteiten
leidden onder meer tot het Gymnasium Sint-Norbertus in Heeswijk,
de Noordbrabantse Christelijke Boerenbond en bedrijven als
FrieslandCampina, Interpolis, Cehave Landbouwbelang, VION en
Rabobank. Diverse werkgevers- en werknemersverenigingen vinden
hier hun wortels.

 

Deze geestelijke en materiële activiteiten hebben veel sporen nagelaten
in de vorm van archieven en handschriften, sommige in goede, andere
in slechte staat, alle van groot belang voor de meest uiteenlopende
onderzoeken. Tot voor kort waren ze enkel te raadplegen in de abdij zelf.
In 2016 kon het Brabants Historisch Informatie Centrum (BHIC) via het
programma Metamorfoze deze oude documenten materieel laten verzorgen
en digitaliseren, zodat ze niet meer fysiek geraadpleegd hoeven te worden.
Vanaf woensdag 12 juni zijn ze digitaal in te zien. Het archief zelf blijft bewaard
in de abdij (www.abdijvanberne.nl), maar de informatie is snel en eenvoudig
te raadplegen via de website van het BHIC: www.bhic.nl Kijk hier in het oude
archief, 1134 tot 1857 Kijk hier in het archief van de sociale werkers,
1890-1940 Kijk hier naar de oude handschriften, 1400-1900


Plaats reactie

Alle reacties worden voor plaatsing op de website vooraf gecontroleerd door de beheerder van deze website, uit zijn/haar beslissing kunnen geen rechten ontleend worden
Reacties met vloekwoorden en/of het gebruik van schuttingwoorden worden niet geplaatst.


Beveiligingscode
Vernieuwen

BlikOp Sint-Michielsgestel maakt gebruik van cookies. Dit doen wij om onder andere de website te kunnen analyseren en daarmee het gebruiksgemak te vergroten. Daarnaast plaatsen wij cookies om advertenties te tonen. Door gebruik te blijven maken van BlikOp Sint-Michielsgestel, of door op 'Akkoord' te klikken, geeft u toestemming voor het gebruik en plaatsen van cookies. Wilt u meer informatie over cookies en hoe ze worden gebruikt, bekijk dan ons privacybeleid.
Akkoord